Οικονομία

 

Ὁ ἀτμόμυλος τοῦ Ε. Βουσβούνη στό Ρύσιο (Ἀρετσοῦ) στήν ἀκτή τῆς Προποντίδας στή Βιθυνία (1915).

 

 

       Ἐργαστήριο ταπητουργίας στήν Κούλα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, κέντρο παραγωγῆς χαλιῶν γιά ἐξαγωγή στήν Εὐρώπη. Οἱ ἐργάτριες τῆς ταπη­τουργίας ἦταν κυρίως Ρωμηές καί Ἀρμένισσες.

      Ἔξοδος τῶν καπνεργατῶν ἀπό τά καπνερ­γοστάσια Ἕρτσογκ στήν Καβάλα (1920). Ἡ Καβά­λα ἀποτελοῦσε κέντρο ἐμπορίας καί κατερ­γασίας τοῦ καπνοῦ καί πραγματική ἐργατούπολη.

 

Ἡ ἐμπορική ὁδός Φράγκων στόν Φραγκο­μαχαλά τῆς Σμύρνης (περί τό 1910).

Τό μέγαρο τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ἰδιο­κτη­σία τοῦ τραπεζίτη Ἡλιάσκου (2001). Βρίσκεται στήν εἴσοδο τοῦ Γαλατᾶ καί παρά τό παλαιό ἐμπορικό λιμάνι τῆς Κωνσταντινούπολης. Εἶναι κατασκευασμένο στίς ἀρχές τοῦ 20^οῦ αἰώνα σέ ὕφος ἐκλεκτικιστικό μέ πολλά νεοκλασικά γλυπτά στοιχεῖα.

 

Τό λιμάνι τῆς Σμύρνης στίς ἀρχές τοῦ 20^οῦ αἰώνα, ἐποχή κατά τήν ὁποία κυριαρχοῦσε δημογραφικά καί οἰκονομικά τό ἑλληνικό στοιχεῖο. Μεγάλο ἐμπορικό κέντρο μέσα σέ ἕνα ἑνιαῖο χῶρο πού κάλυπτε τό Αἰγαῖο καί τόν Εὔξεινο Πόντο. Ἡ εἰκονιζόμενη παραλία εἶναι γνωστή ἀπό τά τραγικά γεγονότα τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1922.

Όπως ήδη τεκμηριώθηκε, οι Ρωμηοί διαθέτουν, μετά τον 18^ο αιώνα, πλούτο δυσανάλογο προς τούς αριθμούς τους. Είναι κυρίως έμποροι, μικρέμποροι, βιοτέχνες και εργάτες. Βρίσκονται παντού και ιδρύουν εμπορικές κοινότητες σε απομακρυσμένους τόπους. Γνωρίζουν γλώσσες και μπορούν να διαπραγματευτούν. Δημογραφικά βρίσκονται σε ακμή και αυξάνονται γοργά. Οι αφηγήσεις των ξένων περιηγητών κατά τον 18^ο και 19^ο αιώνα είναι γεμάτες από επαίνους και περιγραφές του ήθους και των ικανοτήτων των Ρωμηών. Συχνά αναφέρεται ότι το επίπεδο της μόρφωσής τους είναι υψηλότερο από αυτό των πολιτών των χωρών της Δυτικής Ευρώπης.

Παιδεία

 

Τό "Ζωγράφειο" στό Σταυροδρόμι τῆς Κωνσταν­τινούπολης (2005).

 Τό Ἀρρεναγωγεῖο τῆς Ἄγκυρας (1902).

Ὁ καθηγητικός σύλλογος καί οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Ἱερατικῆς Σχολῆς τῶν Φλαβιανῶν (1916).

     Μαθητές καί Ἰησουίτης δάσκαλος στό Γαλλικό σχολεῖο τοῦ Ἰκονίου (1905). Τά σχολεῖα τῶν καθολικῶν καί προτεσταντῶν μισσιοναρίων ἀπέτυχαν νά προσυλητήσουν τούς Ρωμηούς.

Τάξη τοῦ Παρθεναγωγείου τῆς Ἄγκυρας (1907).

Τό Ἀρρεναγωγεῖο καί τό Παρθεναγωγεῖο τῆς Καρβάλης στήν Καππαδοκία (1914).

 

Μαθητές τοῦ σχολείου τῆς Ραιδεστοῦ τό 1905.

Καθηγητές καί μαθήτριες τοῦ Παρθεναγωγείου τῶν Κυδωνιῶν (Ἀϊβαλί) τό 1920. Πρῶτος ἀριστερά καθήμενος ὁ Φώτης Κόντογλου.

 

Ὡραία πανοραμική φωτογράφηση τοῦ δυτικοῦ τμήματος τῆς παραλίας τῆς Τραπε­ζούντας μέ τό "Φροντιστήριον Τραπεζοῦντος", παλαιό ἵδρυμα καί κέντρο ἐκπαίδευσης. Ἀριστερά ἡ ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τῆς Νύσσης (1863) καί ἀριστερότερα στό ἄκρο τό γενουατικό Λεοντόκαστρο. Ἡ Τραπεζούντα εἶναι ἡ ἀρχαία καί βυζαντινή πρωτεύουσα τοῦ Πόντου καί ἐμπορικό κέντρο. Φωτογραφία τοῦ 1902.

Τό κοινοτικό σχολεῖο στήν πρωτεύουσα τῆς νήσου τοῦ Μαρμαρᾶ στήν Προποντίδα (2001).

Ἡ ἀθλητική ὁμάδα τῆς Ἱερατικῆς σχολῆς Φλαβιανῶν, "Ἀργαῖος", (περίπου 1907).

 

Κοινοτικό σχολεῖο στό μικρό χωριό Γραβούνα στήν Ἀνατολική Θράκη (2002).

Τό Ἀρρεναγωγεῖο τῆς Ἀδριανούπολης (1905).

 

 

Τό Παρθεναγωγεῖο τῆς Ἀδριανούπολης (1905).

Μαζί με την αναγέννηση του Ελληνισμού κατά τον 18ο αιώνα η Παιδεία γίνεται για τούς Ρωμηούς πρωτεύουσα αξία. Η ίδρυση σχολείων παίρνει μορφή χιονοστιβάδας. Χιλιάδες είναι οι μαθητές των σχολείων. Οι συντεχνίες των Ρωμιών κινητοποιούνται και προσφέρουν αφιλοκερδή ατομική εργασία. Οι κτίστες εργάζονται αμισθί για την ανέγερση σχολικών κτηρίων και μεγάρων για τούς συλλόγους, ενώ οι πλούσιοι έμποροι ανταγωνίζονται σε δωρεές.

Αστικός πολιτισμός

 Νέοι τῆς Ραιδεστοῦ φωτογραφημένοι στή δεκαετία τοῦ 1910.

 Ρωμαίισσα τῆς Κωνσταντινούπολης φωτογραφημένη στό Παρίσι ἀπό τόν μεγάλο φωτογράφο Nadar (περίπου 1870).

Φωτογραφία Ρωμηᾶς τοῦ Γαλατᾶ στή δεκαετία τοῦ 1870.

Πλατεία Ἐλευθερίας στίς Σαράντα Ἐκκλησίες τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Οἱ θαμῶνες τῶν κέντρων
εἶναι Ρωμηοί (περί τό 1910).

Τό θέατρο τῆς Σμύρνης, ἀπομίμηση τῶν μεγάλων λυρικῶν θεάτρων τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης (ἀρχές τοῦ 20^οῦ αἰώνα). Ἡ Σμύρνη ἀνταγωνιζόταν τόν Γαλατά τῆς Κωνσταν­τινούπολης ὡς πρότυπο ἐκδυτικισμοῦ καί ἐκσυγχρονισμοῦ στή Μικρά Ἀσία.

Εὐχετήρια κάρτα σταλμένη τό Πάσχα τοῦ 1914 ἀπό τό Ἰκόνιο

Ὁμάδα Ρωμηῶν μεταλλωρύχων στήν ὀρεινή Κρώμνη τῆς περιφέρειας τῆς Ἀργυρούπολης στή Χαλδία τοῦ Πόντου καί παρά τίς Ποντικές Ἄλπεις (1911).

Γυναῖκες τῆς Σίλλης μέ τοπικές παραδοσιακές ἐνδυμασίες. Ἡ Σίλλη εἶχε 600 κατοίκους ὅλους Ρωμηούς καί βρισκόταν βόρεια τοῦ Ἰκονίου (1906).

 

Ἑορτασμός τοῦ Πάσχα ἀπό ἀστούς τῆς Σμύρνης καί στρατιωτικούς (1921).

Ορχήστρα  στην  Κερασούντα

Η οικονομική άνοδος των κοινοτήτων και η αποδυνάμωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οδηγούν τούς νεοπαγείς εμπόρους και βιοτέχνες να υιοθετήσουν με ενθουσιασμό το πνεύμα εκδυτικισμού, που συνεπαίρνει την Αυτοκρατορία. Οι Ρωμηοί γίνονται οι κύριοι φορείς του εκσυγχρονισμού και συγκροτούν μεγάλο τμήμα της νέας αστικής τάξης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Είναι σημαντικό και επίκαιρο το ότι οι Ρωμηοί πραγματοποιούν έναν επιτυχή εκσυγχρονισμό χωρίς να απωλέσουν τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά τους.

Κοινότητες και Σύλλογοι

 

Τό Σχολαρχεῖο τῆς Κερασούντας τοῦ Πόντου (1908).

 

Ἡ Δημογεροντία τῶν Τυάνων, παρά τή Νίγδη στή νότιο Καππαδοκία καί στίς βόρειες ὑπώρειες τοῦ Ταύρου. Εἶχε 300 ἑλληνικές καί ἑλληνόφωνες οἰκογένειες. Γιορτή γιά τά 100 χρόνια τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Στεφάνου (1905).

Τό μεταξουργεῖο στό Ἀβδήμι. Κοινοτική ἐπιχείρηση (1998).

Τό ὀρφανοτροφεῖο τῆς κοινότητας τῶν Ταξιαρχῶν, μικροῦ οἰκισμοῦ τῆς περιφέρειας Καισάρειας μέ 400 Ρωμηούς (1908).

 

Τό μέγαρο τοῦ "Θρακικοῦ Φιλεκπαιδευτι­κοῦ Συλλόγου Ραιδεστοῦ - Ἀναγνωστήριο ἡ Βισάνθη" (1988).

 

Τό νεοκλασικό κτήριο τοῦ "Φιλεκπαι­δευτικοῦ Συλλόγου Ἀδριανουπόλεως" (2001).

Ο θεσμός των κοινοτήτων ανάγεται στους μέσους βυζαντινούς χρόνους. Μετά τον 18^ο αιώνα η κοινότητα γίνεται το πλαίσιο και ο πυρήνας της οικονομικής και πνευματικής αναγέννησης του υπόδουλου Ελληνισμού. Λίγο αργότερα, κατά τον 19^ο αιώνα, γεννιούνται μέσα στο πλαίσιο της κοινοτικής οργάνωσης οι Σύλλογοι. Πρόκειται για συλλογική έκφραση και συσπείρωση που αποβλέπει στην τόνωση της εθνικής συνείδησης και την Παιδεία.

Εκκλησία

Ἡ κηδεία τοῦ Πατριάρχου Ἰωακείμ τοῦ Β´ (1834–1912) στό ἀποκλειστικά ἀπό Ρωμηούς κατοικούμενο Φανάρι τῆς Κωνσταντινούπολης.

 

Ἡ κηδεία τοῦ ἐμπόρου Σ. Σινιόσογλου στήν Ἄγκυρα τῆς Γαλατίας. Ἡ κοινότητα τῆς Ἄγκυρας ἀριθμοῦσε 4.000 Ρωμηούς (περί τό 1900). 

Ὁ Μητροπολιτικός ναός τοῦ Οὔσακ (Τημενόθυραι) στή Φρυγία, 300 χλμ. ἀνατολικά τῆς Σμύρνης (1921).

Ὁ Μητροπολιτικός ναός τῆς Προύσας τῆς Βιθυνίας (1910).

 

Ἡ Ἁγία Φωτεινή, Μητροπολιτικός ναός τῆς Σμύρνης (1910).

Συσπείρωση τῶν Ρωμηῶν γύρω ἀπό τήν ἐκκλησία. Πάνδημη συμμετοχή κατά τή ρίψη τοῦ Τιμίου Σταυροῦ στά Θεοφάνεια στήν ἐνορία τοῦ Ἁη-Γιάννη στήν Καβάλα τῶν ἀρχῶν τοῦ 20^οῦ αἰώνα.

Ἡ ἐκκλησία τῆς Παναγίας στήν περιτειχισμένη παλιά Καβάλα κατά τή διάρκεια κάποιας γιορτῆς (περίπου 1900).

 

Ἡ "κόκκινη ἐκκλησία" στό Σιβρί Χισάρ παρά τήν Καρβάλη τῆς Καππαδοκίας, λαμπρό μνημεῖο τοῦ 6^ου αἰώνα κτισμένο μέ χρήση τῆς κόκκινης ἠφαι­στειογενοῦς πέτρας τῆς περιοχῆς.

 

Τά μεγάλα προσκυνήματα τοῦ Πόντου ἡ μονή τῆς Παναγίας Σουμελᾶ καί ἡ Μονή Ἁγίου Γεωργίου Περιστερώτα, εὑρισκόμενα ἀμφότερα νότια τῆς Τραπεζούντας (Περιοχή τῆς Ματσούκας).

Ἡ Ἁγία Σοφία, ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινούπολης, σύμβολο τῆς ἑνότητας καί τῆς συνέχειας τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας καί ση­μεῖο ἀναφορᾶς ὁλόκληρου τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. Φωτογραφία τοῦ 1895 μετά τήν ἀνακαίνιση τῶν ἀδελφῶν Φοσσάτι.

Ἡ Ἁγία Σοφία εἶναι ἕνα ἀπό τά μεγάλα ἀρχιτεκτονικά μνημεῖα τῆς ὑφηλίου. Ἡ ἐντύπωση τοῦ ἐπισκέπτη εἶναι συγκλονιστική. Ὅπως καί νά περιγραφοῦν οἱ ἐντυπώσεις πού δημιουργοῦνται, εἶναι βέβαιο ὅτι πρόκειται γιά χώρους σαφεῖς καί ὁρισμένους, πλήν ὑπερβατικούς. Χώρους, ὅπου συνυπάρχουν τό μυστηριῶδες μέ τό καθορισμένο καί τό ἐπέκεινα μέ τό ἐδῶ. Ἀλλά στήν Ἁγία Σοφία δέν ἔχουμε τή συντριπτική κυριαρχία πού θέλουν νά ὑποβάλλουν τά ἀνατολικά ἱερά, οὔτε τήν ἐπιτακτική ἀπαίτηση τῆς ἀνάτασης πού ἐπιβάλλουν οἱ γοτθικοί ναοί τῆς Δύσης. Ἐδῶ ὑπάρχει, πάντα καί παντοῦ, μιά αἴσθηση ἐνανθρώπισης, ἰσορροπίας και μέτρου, ἡ ὁποία εἶναι ἡ συνέχεια καί ἡ ἀποκορύφωση τοῦ κλασσικοῦ ἑλλη­νικοῦ ἀνθρωπισμοῦ. Κατά τόν Προκόπιο τό κτήριο χαρακτηρίζεται "τῇ ἁρμονίᾳ τοῦ μέτρου".

Αμέσως μετά την τουρκική κατάκτηση η Εκκλησία αναλαμβάνει και ρόλο κοινωνικό και διοικητικό. Δημιουργείται μία νέα κατάσταση όπου το Κράτος του Γένους πραγματώνεται μέσα στην εκκλησιαστική οργάνωση. Αδιάσπαστη είναι η ύπαρξη και η δράση των κοινοτήτων με την εκκλησιαστική αρχή. Κατάσπαρτοι είναι, ακόμη σήμερα, οι χώροι όπου κατοικούσαν οι Ανατολικοί Έλληνες από χιλιάδες εκκλησίες, χρονολογούμενες από τούς πρώτους χριστιανικούς αιώνες μέχρι τις αρχές του μοιραίου 20ου αιώνα. 

Κάθε μέρα κάτι χάνεται από τα μνημεία της Ιστορίας και της παράδοσης. Η ιδεολογία του εθνικισμού έλαβε απόλυτη μορφή στην Ανατολή και οδήγησε στην εξαφάνιση όλων των χριστιανικών μειονοτήτων στη Μικρά Ασία.

Ιδεολογία

 

Ἑορτασμοί τῆς 25.3.1922 στήν Ἀδρια­νούπολη μέ παρέλαση τῶν σχολείων καί χορούς.

Ἡ Χρυσή Πύλη στά τείχη τῆς Κωνσταν­τι­νούπολης. Πομπική πύλη εἰσόδου τοῦ Αὐτο­κρά­τορα. Κατά τίς προφητείες ὁ Μαρμα­ρωμένος Βασιλιάς βρισκόταν σέ μυστικό χῶρο πάνω ἀπό τήν πύλη.

Δικέφαλος ἀετός σέ ἀφιερωματική ἐπιγραφή στό Ἀβδήμι τοῦ Ἱεροῦ Ὄρους τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Σύμβολο τῆς συνέχειας τῆς Ρωμηο­σύνης καί ὑπόσχεση ἐπανόδου τῆς ἀρχαίας δόξας.

Ένα σύνολο ιστοριών, μύθων και προφητειών αναπτύχθηκε μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Ο υπέρ Πίστεως και Πατρίδος αγωνιζόμενος τελευταίος Αυτοκράτορας έδωσε το έναυσμα για την ανάπτυξη μιας ιδεολογίας, η οποία με την αναγέννηση του Ελληνισμού κατά τον 18^ο αιώνα έλαβε μορφή αλυτρωτική.